Umowa na czas określony

Umowa na czas określony jest nietypową formą zatrudnienia ze względu na czas jej trwania. W obecnej sytuacji na rynku pracy jest dość powszechną formą zatrudnienia.

Umowa na czas określony kończy się w ustalonym przez strony terminie przez wskazanie daty kalendarzowej lub innego pewnego zdarzenia przyszłego.^[1] Czas trwania umowy zależy od woli stron stosunku pracy. Pomimo faktu, że przepisy kodeksowe nie określają jednoznacznie na jak długi okres umowy na czas określony mogą być zawierane, nie możemy mówić o zupełnej dowolności w tym zakresie. Zawieranie umów na czas określony na długi odcinek czasowy, z możliwością ich wypowiedzenia, może zostać uznane za sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa i zasadami współżycia społecznego, ponieważ takie umowy nie gwarantują uprawnień pracowniczych związanych z umowami na czas nieokreślony. Potwierdzeniem jest wyrok Sądu Najwyższego z 7 września 2005 r. (II PK 294/04, OSNP 2006/13-14/207).^[2]

Umowa na czas określony daje poczucie pewnej stabilizacji pracownikowi na czas jej trwania. Może zostać wypowiedziana tylko wtedy, gdy została zawarta na okres dłuższy niż 6 miesięcy oraz strony zawarły w umowie klauzulę o dopuszczalności jej wypowiedzenia.^[3]„Każda ze stron ma wówczas możliwość rozwiązania umowy za 2-tygodniowym wypowiedzeniem.”^[4]

Jeżeli strony nie ujęły klauzuli o wypowiedzeniu umowy w jej treści przy zawieraniu umowy, mogą aneksem wprowadzić ją w trakcie trwania umowy.
Stwierdził to Sąd Najwyższy w uchwale z 14 czerwca 1994 r.^[5] „Zgodnie z nią strony w okresie trwania umowy o pracę na czas określony dłuższy niż 6 miesięcy mogą przewidzieć dopuszczalność rozwiązania tej umowy za dwutygodniowym wypowiedzeniem.”^[6]

W kwestii wypowiadania umowy o pracę na czas określony pojawiają się pewne wątpliwości. W Kodeksie Pracy nie jest jednoznacznie określone, czy wypowiedzenia umowy można dokonać już od dnia jej zawarcia, czy dopiero gdy upłynie 6 miesięczny okres trwania umowy. Powszechnie przyjęte jest, że wypowiedzenie umowy na warunkach określonych w art. 33 KP jest możliwe w każdym momencie.^[7]

„Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z 7 września 1994 r.^[8]: umowa o pracę zawarta na czas określony, dłuższy niż 6 miesięcy, w której strony przewidziały dopuszczalność jej wcześniejszego rozwiązania za dwutygodniowym wypowiedzeniem (art. 33 k.p.), może być w ten sposób rozwiązana także przed upływem 6 miesięcy jej trwania.”^[9]

W przypadku ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy oraz zmniejszenia stanu zatrudnienia z przyczyn niedotyczących pracowników dopuszczalne jest wypowiedzenie każdej umowy na czas określony bez względu na długość jej trwania.^[10]
„W razie wypowiadania pracownikom stosunków pracy w ramach grupowego zwolnienia umowy o pracę zawarte na czas określony mogą być rozwiązane przez każdą ze stron za dwutygodniowym wypowiedzeniem.” ^[11] Dotyczy to także umów, które były zawarte na czas krótszy niż 6 miesięcy. Nie ma znaczenia tutaj również fakt, czy w umowie przewidziana była możliwość jej wcześniejszego rozwiązania za wypowiedzeniem. Podobnie rzecz wygląda w przypadku zwolnień indywidualnych, gdzie umowa okresowa wypowiadana jest z przyczyn niedotyczących pracownika.

W przypadku przejęcia likwidowanego zakładu przez inny zakład kontynuujący tę samą lub podejmujący podobną działalność nie ma możliwości wypowiedzenia umowy na czas określony bez względu na długość jej trwania. Potwierdził to Sąd Najwyższy w wyroku z 19 lipca 1995 r. (I PRN 36/95, OSNAP 1996/3/47) oraz wyroku z 19 sierpnia 2004 r. (I PK 489/03, OSNP 2005/6/78.^[12]

„Niezależnie od długości okresu, na jaki została zawarta umowa na czas określony, może być ona rozwiązana w dowolnym momencie w drodze porozumienia stron.”^[13]

Pracodawca dokonując wypowiadania umów na czas określony nie musi uzasadniać przyczyny wypowiedzenia. Nie ma także obowiązku konsultować zamiaru wypowiedzenia umowy z reprezentującym pracownika związkiem zawodowym. Pracodawca musi jednak uzyskać zgodę na wypowiedzenie umowy, jeśli pracownik, którego dotyczy wypowiedzenie, jest członkiem zarządu związku.^[14]

„Trzecia umowa o pracę na czas określony jest traktowana jak umowa na czas nieokreślony, jeżeli poprzednio strony dwukrotnie zawarły umowę o pracę na czas określony na następujące po sobie okresy. Przerwa między rozwiązaniem poprzedniej a nawiązaniem kolejnej umowy o pracę nie może przekroczyć jednego miesiąca.”^[15] Jeśli przerwa między rozwiązaniem poprzedniej a nawiązaniem kolejnej umowy o pracę trwa minimum 31 dni - następuje przekroczenie.^[16] „Jeżeli taka dłuższa przerwa będzie miała miejsce, mechanizm przekształceniowy w umowę na czas nieokreślony będzie liczony od początku.”^[17] Mechanizm, o którym mowa nie dotyczy „umów na czas określony w celu zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy oraz jeżeli umowa jest zawierana w celu wykonywania pracy o charakterze dorywczym lub sezonowym albo zadań realizowanych cyklicznie.”^[18]

Umowa na czas określony w celu zastępstwa nieobecnego pracownika jest umową na czas określony. Nie jest natomiast odrębnym typem umowy o pracę. Może być zawarta, gdy zachodzi konieczność zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy.^[19] „Umowa na zastępstwo może być wypowiedziana wcześniej. Niezależnie od czasu, na jaki została zawarta, okres jej wypowiedzenia wynosi 3 dni robocze.”^[20] „Pracownikowi zatrudnionemu na zastępstwo w okresie wypowiedzenia nie przysługują dni wolne na poszukiwanie pracy.”^[21] Termin końcowy umowy to termin powrotu do pracy nieobecnego pracownika. Może on być określony konkretną datą lub przez wskazanie okoliczności, której zaistnienie spowoduje rozwiązanie umowy, np. długotrwała choroba pracownika, urlop macierzyński czy wychowawczy.^[22] „Nie ma żadnego limitu w liczbie zawieranych z danym pracownikiem umów na zastępstwo.”^[23]

„Jeśli umowa na czas określony (z nazwy) ma w swej treści wszystkie cechy umowy na czas nieokreślony (istota umowy – treść stosunku pracy), a ponadto rozwiązuje się w sposób i w trybie charakterystycznym dla umowy na czas nieokreślony, uznać należy, że jest ona umową na czas nieokreślony.”^[24]

Wątpliwości odnośnie do umów okresowych budzi fakt dotyczący zatrudnienia kobiet w ciąży. Mianowicie: w przypadku zatrudnienia kobiety w ciąży w ramach umowy na czas określony kończącej się po upływie 3 miesiąca ciąży ulega ona przedłużeniu do dnia porodu. Nie ma to jednak zastosowania w przypadku umowy na czas określony w celu zastępstwa pracownika.

Na podstawie:

^[1] Jan Piątkowski, Prawo stosunku …,str. 301

^[2] Marek Skałkowski, Jak prawidłowo zawrzeć umowę na okres próbny i na czas określony, Monitor prawa pracy i ubezpieczeń Nr 2/2007 z dnia 25.01.2007., str.107.

^[3] Jan Piątkowski, Prawo stosunku …, str. 301

^[4] Adrianna Jasińska-Cichoń, Prawo pracy …, str.101

^[5] I PZP 29/94, OSNAPiUS 1994/126

^[6] Tomasz Zalewski, ABC przedsiębiorcy, Zatrudnianie …

^[7] Jan Piątkowski, Prawo stosunku pracy; str. 302

^[8] tj. I PZP 35/94, OSNP z 1994/11/173

^[9] Adam Malinowski, Czy wypowiedzenie umowy na czas określony jest ważne, Gazeta Prawna, 198/2007 (dodatek: Tygodnik Prawa Pracy) z dnia 11.10.2007., str.11.

^[10] Adrianna Jasińska-Cichoń, Prawo pracy …, str.101

^[11] Ryszard Sadlik, Stosunek pracy, Zatrudnienie na czas określony, Gazeta Prawna, 196/2007 z dnia 09.10.2007., str. 19.

^[12] Ryszard Sadlik, jw., str. 19.

^[13] Tomasz Zalewski, ABC przedsiębiorcy, Zatrudnianie …

^[14] Tomasz Zalewski, ABC przedsiębiorcy, Zatrudnianie …

^[15] Jan Piątkowski, Prawo stosunku …, str. 303

^[16] Adrianna Jasińska-Cichoń, Prawo pracy …, str.102

^[17] Jan Piątkowski, Prawo stosunku …, str. 305

^[18] Adrianna Jasińska-Cichoń, Prawo pracy …, str.103

^[19] Tomasz Zalewski, ABC przedsiębiorcy, Zatrudnianie …

^[20] Tomasz Zalewski, jw.

^[21] Adrianna Jasińska-Cichoń, Prawo pracy …, str. 107

^[22] Adrianna Jasińska-Cichoń, Prawo pracy …, str. 106

^{[23] Marek Skałkowski, Jak prawidłowo zawierać …, str. 106.}

^[24] Jan Piątkowski, Prawo stosunku …, str. 303, 304